ETS2 w praktyce: Kogo dotyczą zmiany w systemie handlu emisjami?

W 2023 roku Unia Europejska podjęła decyzję o rozszerzeniu systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) o nowe sektory – budownictwo, transport drogowy oraz sektory dodatkowe. ETS2 to nowy system, w którym koszty emisji CO₂ nie będą ponoszone bezpośrednio przez przemysł, ale przez zwykłych obywateli jako użytkowników paliw kopalnych.

Czym jest ETS2?

ETS2 to nowy system opłat za emisję dwutlenku węgla, który obejmie paliwa wykorzystywane w sektorze budownictwa, transporcie drogowym oraz w niektórych dodatkowych sektorach. W odróżnieniu od dotychczasowego systemu ETS, który obejmuje przedsiębiorstwa emitujące gazy cieplarniane w swoich instalacjach, ETS2 obejmie podmioty wprowadzające paliwa na rynek (określane w Dyrektywie EU ETS jako „podmioty objęte regulacją”), które będą zobowiązane do doliczania opłat emisyjnych do ceny sprzedawanego paliwa.

Przez ten mechanizm, każdy obywatel Unii Europejskiej korzystający z paliw kopalnych – np. do ogrzewania domu czy jazdy samochodem – pośrednio zapłaci za emisję CO₂. To fundamentalna zmiana, która ma na celu nie tylko ograniczenie emisji, ale również zwiększenie świadomości ekologicznej i promowanie bardziej zrównoważonych wyborów energetycznych.

Jak to działa?

Od 2025 roku państwa członkowskie UE są zobowiązane do monitorowania ilości paliw wprowadzanych na rynek oraz związanych z nimi emisji CO₂. Od 2027 lub 2028 roku dostawcy paliw będą musieli umarzać uprawnienia do emisji odpowiadające ilości sprzedanych paliw, chyba że w danym kraju obowiązuje już równoważny podatek węglowy.

Ważne jest, że ETS2 nie dubluje się z podstawowym ETS. Oznacza to, że np. odbiorcy ciepła z ciepłowni objętej podstawowym ETS nie zapłacą dodatkowo w ramach ETS2. Natomiast osoby ogrzewające domy węglem, gazem ziemnym czy olejem opałowym poniosą dodatkowe koszty.

Co obejmie ETS2?

ETS2 obejmie paliwa wykorzystywane w:

• budownictwie – ogrzewanie mieszkań, budynków usługowych i publicznych,
• transporcie drogowym – z wyłączeniem pojazdów rolniczych na drogach utwardzonych,
• sektorach dodatkowych – np. przemysł energetyczny, produkcyjny i budowlany, jeśli nie są objęte podstawowym ETS.

System ETS2 wprowadza szeroką definicję „paliwa” zgodnie z którą do paliw zalicza się m.in. benzynę, olej napędowy, LPG, gaz ziemny, węgiel, koks, naftę i ciężki olej opałowy.

Kto zapłaci?

Bezpośrednio zapłacą „podmioty objęte regulacją” czyli dostawcy paliw, importerzy i operatorzy składów podatkowych. Konsument końcowy nie będzie objęty regulacją bezpośrednio, ale odczuje jej skutki w cenach paliw. W praktyce oznacza to, że:

• osoby ogrzewające domy paliwami kopalnymi zapłacą więcej,
• kierowcy samochodów spalinowych odczują wzrost cen paliw na stacjach,
• firmy transportowe i budowlane będą musiały uwzględnić nowe koszty w swojej działalności.

Jakie będą koszty?

Według analiz CAKE i KOBiZE, przy cenie uprawnienia do emisji na poziomie 45 euro za tonę CO₂, prognozowany wzrost cen paliw wyniesie:

• węgiel kamienny – ok. 450 zł/t,
• benzyna i olej napędowy – ok. 50 gr/litr,
• gaz ziemny – ok. 40 gr/m³,
• LPG – ok. 30 gr/litr.

Według wspomnianej analizy dla przeciętnego gospodarstwa domowego (przy założeniu zużycia 3 ton węgla i 10 000 km przebiegu samochodu osobowego) oznacza to dodatkowy koszt rzędu 1670 zł rocznie.

ETS2 – co oznacza dla Polski i polskich przedsiębiorstw?

Wprowadzenie ETS2 to nie tylko narzędzie fiskalne, ale przede wszystkim instrument polityki klimatycznej. Ma on zachęcać do:

• inwestowania w odnawialne źródła energii,
• poprawy efektywności energetycznej budynków lub zmiany na ogrzewanie niskoemisyjne,
• przesiadki na transport publiczny lub pojazdy niskoemisyjne.

Choć system może budzić kontrowersje – zwłaszcza w kontekście rosnących kosztów życia i utraty konkurencyjności gospodarki – jego celem jest długofalowa zmiana zachowań konsumenckich i przyspieszenie dekarbonizacji gospodarki.

Czas na przygotowania

Obecnie czekamy na implementację dyrektywy ETS2 do krajowego porządku prawnego, jednak już teraz warto rozpocząć przygotowania do nadchodzących obowiązków. Przedsiębiorcy i instytucje, które mogą zostać objęte nowym systemem, powinni:

• sprawdzić, czy podlegają pod ETS lub ETS2 – zidentyfikować paliwa objęte ETS2 w swojej działalności,
• przeanalizować historyczne zużycie paliwi oszacować związane z nim emisje CO₂,
• rozpocząć prace nad planem monitorowania emisji,
• gromadzić dane niezbędne do uzyskania zezwolenia na emisje gazów cieplarnianych.

Wczesne działania przygotowawcze pozwolą nie tylko uniknąć ryzyka niezgodności z przepisami, ale również lepiej zaplanować strategię redukcji emisji i zoptymalizować koszty działalności w nowym reżimie regulacyjnym.