Zmiany w ustawie o efektywności energetycznej

Ze względu na konieczność transpozycji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1791 z dnia 13 września 2023 r. Rada Ministrów pracuje nad zmianami w ustawie o efektywności energetycznej. Nowelizacja ma na celu zapewnienie skutecznych narzędzi, które wesprą efektywność energetyczną kraju. Projekt UC77 obecnie znajduje się na etapie opiniowania.

Przegląd najważniejszych zmian:

Efektywność energetyczna przede wszystkim

Przewiduje się systemowo-sektorowe wdrożenie powyższej zasady. W przypadku realizacji przedsięwzięć lub inwestycji przewyższających budżet 100 mln euro (lub 175 mln euro dla infrastruktury transportowej) konieczne będzie wykonanie przez inwestora analizy rozwiązań w zakresie efektywności energetycznej. To marginalne obciążenie ma w założeniu przyczynić się do zmniejszenia kosztów i optymalizacji projektów pod kątem zużycia energii i efektywności energetycznej.

Rewolucja w systemie audytu energetycznego

Wymóg audytu energetycznego

Obwiązek przeprowadzania audytu energetycznego przedsiębiorstwa (AEP) zostanie rozszerzony z dużych przedsiębiorstw (w rozumieniu ustawy Prawo przedsiębiorców) na wszystkie przedsiębiorstwa, których średnie roczne zużycie energii w ostatnich 3 latach przy uwzględnieniu wszystkich nośników energii przekracza 10 TJ (2,778 GWh). Nowe przepisy nakładają wymóg przeprowadzenia pierwszego audytu do 11 października 2026 r. i powtarzania go w cyklu czteroletnim.

Certyfikowany system zarządzania energią

Do 11 października 2027 r. przedsiębiorstwa, których średnie roczne zużycie energii w ciągu ostatnich 3 lat przekroczyło 85 TJ (23,611 GWh), będą zobowiązane do wdrożenia certyfikowanego systemu zarządzania energią (przede wszystkim ISO50001) i zgłoszenia tego faktu Prezesowi URE pod groźbą sankcji. Zwolnienie z tego obowiązku przysługuje przedsiębiorstwom, które realizują umowę na poprawę efektywności energetycznej zawierającą kluczowe elementy systemu zarządzania energią lub posiadają certyfikowany system zarządzania środowiskowego (np. ISO14001) wraz z audytem energetycznym zgodnym z wymogami dyrektywy 2023/1791.

Wdrożenie przez przedsiębiorstwo certyfikowanego systemu środowiskowego zawierającego audyt energetyczny zgodny z kryteriami dyrektywy, umożliwi zwolnienie z obowiązku wykonywania osobnego audytu energetycznego na podstawie znowelizowanej ustawy o efektywności energetycznej.

Dodatkowe sankcje

Brak wdrożenia systemu zarządzania energią przez zobowiązane podmioty skutkować będzie nałożeniem sankcji przez Prezesa URE. Pociągnięty do odpowiedzialności zostanie również przedsiębiorca, który nie sporządzi lub nie opublikuje planu działań w zakresie poprawy efektywności energetycznej uwzględniającego wyniki audytu energetycznego. W obu przypadkach przewiduje się karę pieniężną nieprzekraczającą 5% przychodu ukaranego przedsiębiorcy, osiągniętego w poprzednim roku podatkowym.

Certyfikowani audytorzy

Zmiany w zakresie audytu energetycznego przewidują ustanowienie zawodu regulowanego audytora efektywności energetycznej, którego przedstawiciele odciążą URE w zakresie weryfikacji audytu. Warunkiem uzyskania uprawnień będzie zdanie egzaminu kwalifikacyjnego prowadzonego przez Prezesa Urzędu Dozoru Technicznego.

Zmniejszenie zużycia energii finalnej przez instytucje publiczne

Priorytetem w tym zakresie jest wprowadzenie do prawa polskiego definicji instytucji publicznych. Obecnie wykorzystywana w ustawie o efektywności energetycznej definicja legalna ,,jednostek sektora publicznego’’ w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 11 września 2019 r. — Prawo zamówień publicznych, podlega konieczności dostosowania do szerszego zakresowo pojęcia zgodnego z dyrektywą 2023/1791.

Zmiany w ustawie nałożą na instytucje publiczne obowiązek zmniejszenia zużycia całkowitej energii finalnej o 1,9% rocznie w stosunku do 2021 r, a także wdrożenia systemu corocznego raportowania. W budynkach instytucji publicznych o powierzchni powyżej 750 m² konieczna będzie realizacja oceny wykonalności stosowania umów o poprawę efektywności energetycznej oraz innych usług energetycznych przed realizacją termomodernizacji.

Ustanowienie podwyższonego krajowego celu oszczędności energii finalnej

Zgodnie z dyrektywą 2023/1791, Polska musi ustanowić podwyższony krajowy cel oszczędności energii finalnej do 2030 r. Skumulowana wartość oszczędności energii finalnej w latach 2021–2030 ma wynieść 44 465 ktoe. W ramach realizacji tego celu, Polska musi uwzględnić podcel ograniczenia ubóstwa energetycznego. Wiąże się to z koniecznością osiągnięcia skumulowanej oszczędności energii finalnej w latach 2024–2030 na poziomie 2678 ktoe, co stanowi 9,05% całkowitego celu oszczędnościowego. Realizacja tych założeń będzie oparta na systemie świadectw efektywności energetycznej oraz alternatywnych środkach polityki energetycznej.

Nowe zadania dla przedsiębiorstw w zakresie efektywności energetycznej

Przedsiębiorstwa, których średnie roczne zużycie energii finalnej w ciągu ostatnich 3 lat przekroczy próg 2,78 GWh, będą zobowiązane do przekazywania danych o zużyciu energii. Na operatorów centrów danych o mocy powyżej 500 kW zostanie nałożony obowiązek publikacji informacji o charakterystyce energetycznej infrastruktury.

Usprawnienia mechanizmu świadectw efektywności energetycznej

Nowy projekt zakłada składanie wniosków jedynie w postaci elektronicznej przy pomocy wirtualnej platformy efektywności energetycznej.  Modyfikacji ulegnie również opłata zastępcza, która ma w znowelizowanej wersji lepiej odzwierciedlać kontekst ekonomiczny i środowiskowy. W tym celu ustawa wprowadzi upoważnienie dla ministra właściwego do spraw klimatu do wydania rozporządzenia mającego na celu określenie jednostkowej opłaty zastępczej na lata 2027-2030.  Zastąpi ona aktualną wartość wyrażoną jako 2327 zł za tonę oleju ekwiwalentnego (toe). Termin jej uiszczenia zostanie zintegrowany z terminem ostatecznego rozliczenia obowiązku proefektywności. Próg wymaganych średniorocznych oszczędności energii, kwalifikujących do wydania świadectwa efektywności energetycznej, ulegnie obniżeniu z 10 toe na 5 toe.

Spodziewane korzyści

Wdrożenie projektowanych rozwiązań w ramach nowelizacji ustawy o efektywności energetycznej stanowi istotny krok w kierunku realizacji celów klimatyczno-energetycznych Polski na rok 2030 oraz dalszego rozwoju polityki energetycznej po tej dacie. Projekt wprowadza mechanizmy, które mają realny potencjał transformacyjny dla gospodarki, środowiska i społeczeństwa. Szacuje się, że wdrożone w znowelizowanej ustawie mechanizmy umożliwią redukcję emisji CO₂ o 15,84 mln ton w latach 2026-2035. Konkretne obowiązki z zakresu monitorowania i raportowania nałożone na instytucje publiczne mają przyczynić się do oszczędności na poziomie 13,4 mld zł.  Cel oszczędności energii finalnej ma pomóc w wyprowadzeniu ok. 340 tys. osób z obszaru ubóstwa energetycznego (ok. 10% wszystkich osób dotkniętych ubóstwem energetycznym). Ponadto, przewiduje się utworzenie ponad 7000 nowych miejsc pracy w sektorze efektywności energetycznej.