Transformacja energetyczna w sektorze publicznym

We wrześniu 2023 r. przyjęto Dyrektywę w sprawie efektywności energetycznej aktualizującą postanowienia dokumentu z 2012 r. Jest to kolejny krok mający na celu realizację unijnych założeń pakietu „Fit for 55”. Dyrektywa nakłada na kraje członkowskie obowiązek uzyskania oszczędności energii do 2030 r., zwracając szczególną uwagę na role efektywności energetycznej w całym procesie.

Zgodnie z zapisami Dyrektywy państwa członkowskie powinny zmniejszyć zużycie energii do 2030 r. o11,7% w porównaniu z  unijnym scenariuszem odniesienia sporządzonym w 2020 r.. Skutkiem dotrzymania wymienionego planu ma być obniżenie zużycia energii końcowej do poziomu 763 Mtoe (ok. 9 000 TWh lub ok. 32 mln TJ) i energii pierwotnej do 992,5 Mtoe (ok. 11 500 TWh lub 41 mln TJ).

W zakresie oszczędności z energii końcowej, zgodnie z nowym obowiązkiem kraje członkowskie zobligowane są do osiągnięcia poniższych poziomów:

• 0,8% rocznego zużycia energii końcowej (2021–2023),
• 1,3% rocznego zużycia energii końcowej (2024–2025),
• 1,5% rocznego zużycia energii końcowej (2026–2027),
• 1,9% rocznego zużycia energii końcowej (2028–2030).

Wszystkie oszczędności obliczane są względem uśrednionego zużycia energii za trzy lata poprzedzające 1 stycznia 2019 r.

Należy zauważyć, że w Polsce zużycie energii końcowej wyniosło 74,8 tys. ktoe – 2018, 70,9 tys. ktoe – 2017 oraz 66, 6 tys. ktoe – 2016 r. (dane z Eurostat). Co oznacza, że średnia wynosi 70,8 tys. ktoe, co obliguje Polskę do uzyskania oszczędności energii na poziomie ok. 920 ktoe/rok (ok. 11 mln MWh lub 38 mln GJ) od przyszłego roku.

W Dyrektywie szczególną uwagę zwrócono na zmniejszenie zapotrzebowania na energię w sektorze publicznym.

W UE sektor publiczny odpowiada za 5%–10% całkowitego unijnego zużycia energii końcowej. Powoduje to wydatki na poziomie 1,8 bln euro rocznie (14% PKB UE). W obiektach użyteczności publicznej i instytucji publicznych zwraca się uwagę na zużycie energii końcowej w obszarach: transportu, budynków użyteczności publicznej, opieki zdrowotnej, planowania przestrzennego, gospodarki wodnej, oczyszczania ścieków, uzdatniania wody, gospodarowania odpadami, systemów ogrzewania i chłodzenia, dystrybucji, dostaw i magazynowania energii, oświetlenia publicznego, planowania infrastruktury, edukacji i usług społecznych.

Jednak wiodącą rolę w procesie oszczędności energii końcowej przez sektor publiczny mają mieć obiekty budowlane. Oznacza to, że co najmniej 3% powierzchni ogrzewanych lub chłodzonych obiektów powinno być poddawane co roku renowacji do momentu uzyskania przez te budynki statusu niemal zero-energetycznego lub zeroemisyjnego. Wspominany pułap odnosi się do całkowitej powierzchni budynków, w której powierzchnia użytkowa wynosi ponad 250 m². Państwa członkowskie mogą zdecydować, które budynki powinny podlegać 3% wymogowi renowacji, przy czym przy wyborze budynków do renowacji powinny należycie uwzględnić opłacalność i wykonalność techniczną.

Zgodnie z zapisami Dyrektywy sektor publiczny będzie zobowiązany do zmniejszenia swojego zużycia energii końcowej o 1,9% rocznie w porównaniu do 2021 r. Do 2027 r. cel ten ma charakter orientacyjny i ma pozwolić na dostosowanie szacunków dotyczących zużycia energii, poziomu bazowego oraz oszczędności energii w tym sektorze. Ponadto do stycznia 2026 r. zobowiązanie nie obejmuje jednostek administracyjnych poniżej 50 tys. mieszkańców oraz do stycznia 2029 r. jednostek administracyjnych poniżej 5 tys. mieszkańców.

Od podmiotów publicznych wymaga się, aby przy podejmowaniu każdej decyzji związanej z planowaniem, polityką i inwestycją w dziedzinie energii uwzględniały alternatywy mające na celu zwiększenie efektywności zapotrzebowania na energię i jej dostawę. Pomocne w tym zakresie mają być audyty energetyczne i systemy zarządzania energią zgodnie z normami europejskimi lub międzynarodowymi.